Bejla’ [21 ti’ wináalil febreroe’] U Noj K’iinil u Yáaxt’aan Wíinik, jump’éel k’iimbesajil ku beeta’al ich tuláakal le nojlu’umo’ob oka’ano’ob ich le UNESCOo’ yéetel u tuukulil u táakmuk’ta’al u jejeláasil culturas yéetel t’aano’ob, bey xan u t’a’anal ya’ab t’aano’ob. Lela’ leti’ le ba’ax ku noj chíimpolta’ala’, U K’iimbesa’al T’aan ku k’aaba’tik «Eshukey February», lela’ tu nojkaajil Bangladesh, jkáaj u k’iimbesa’al tu ja’abil 1952. Yéeya’ab u k’iinil 21 ti’ u wináalil febrero uti’al u k’a’ajsa’al buka’aj «máak kíimsa’ab tu yóok’olal úuch u líik’sikuba’ob tu yóok’olal u t’aan» tu nojkaajil Bangladesh (lela’ ku p’áatal tu lak’inil Pakistán), máaxo’ob kíimsa’abo’ob tu k’iinil 21 ti’ u wináalil febrero tu kaajil Dhaka ich u líik’smajiluba’ob tu táan kaaj. Leti’obe’ tu líik’sajuba’ob uti’al ka oksa’ak u yáaxt’aano’ob, u t’aanil Bangla ka p’áatak leti’ le u t’aanil xan le nojlu’uma’, tu yéetel le u t’aanil Urduo’, úuchile’ tu túumben nojlu’umil pakistaníe’ le u ts’ooko’ leti’ le jaaj jump’éel t’aan chíimpolta’an u t’a’anal te’ nojlu’umo’.
Ba’ax k’a’ana’anil yaan ti’ le u yáaxt’aan wíiniko’
«K yáaxt’aane’ ma’ chéen jump’éel t’aani’, k óol xan. Leti’ kanáantik xan u tuukul wíinik; ich le t’aan xano’ ti’ ku líik’sk’ajal ba’ax suuk u beetiko’ob tak ka jkáajo’obi’. Ku bin k patjo’oltik le yóok’ol kaab tu yéetel le t’aano’.«
Mrunalini ku t’aan tu yóok’olal u yáaxt’aan, u t’aanil Telugu:
«¡Jach jats’uts u juum k yáaxt’aano’ob, jach ku ki’imajkúunsik in wóol in t’anik!. ¡Leken úuchchajak ma’ in t’an in yáaxt’aane’ kin wu’uyik u taakil in t’anik!
Ripon Kumar Biswas ti’ Bangladesh watchdog ku ya’alike’:
«U yáaxt’aan máake’ leti’ le ku bin u jóok’ol ichil u bin u yu’ubik u juum le t’aan yaan tu báak’pacho’, lela’ jach yaan ba’ax u yil tu yéetel leti’, tumen ku bin u tsóolol yéetel ku je’ets’el te’ tu’ux ku líik’ilo’ yéetel xan ku chíikbesik ba’axten bey u tuukulo’.«
Ba’ale’ ma’ chéen lelo’o’. «Juntúul máake’ ma’ kuxukbal ich jump’éel nojlu’umi’; kuxukbal ich jump’éel t’aan. Le t’aan túuna’ k nojlu’um, k patria- ma’ uláak’ ba’ali’;» ku ya’alik E.M. Cioran, juntúul filósofo francés ba’ale’ u ch’i’ibale’ rumano.
Le beetik k ilik wajaytéene’ le tu’ux yaan le nacionalismo wey yóok’ol kaaba’ ku beeta’al u líik’ilo’ob tu yóok’olal chi’ichnakilo’ob yaan ba’ax u yil yéetel t’aano’obo’.
U libertadil le t’aano’ob tu yóok’ol kaabo’:
U milesil u t’aan kaaj ku juum sáansamal ich u kuxtalo’obe’, ma’ tu yu’uba’al u juumo’ob tu kúuchil u ka’ansa’al xook, ich medios, ich ba’alo’ob ku ts’a’abal k’aj-óoltbil yéetel xan ich dominio público, lela’ tu yóok’olal u politicasil le estadoo’.
Séeb k kaambal escuela leken jo’op’ok k ka’ansa’al ich k yáax t’aan (Mother thong dilemma- UNESCO Newsletter). Ba’ale’ ma’ béey u yúuchul ich le t’aano’ob ma’ seen ya’ab máak t’aniko’. 476 millones máako’ob wey yóok’olkaabe’ ku t’aniko’ob jump’éel t’aan ma’ ya’ab máak t’aniki’, leti’obe’ ma’ u kanmajo’ob xook yéetel ts’íibi’, yéetel ku kuxtalo’ob ich nojlu’umo’ob tu’ux u ya’abil le mejen paalalo’ ma’ tu k’amiko’ob ka’ansaj ich u yáaxt’aano’ob.
De Azerbaijan del Sur, u k’aaba’ ich iraní, Bay Bak de Voice of a Nation ku ya’alik:
«Maanal ti’ 80 ja’abo’obe’ u jala’achil farsi Iraní [u t’aanil persa] tu amonestartaj u jo’olpóopil uláak’ t’aano’ob u taalo’ob ti’ uláak’ nojlu’umilo’ob je’elbix le turcoso’ (u ya’abilo’obe’ ti’ yano’ob Iráne’) árabes, baluchs, turcomanos yéetel kurdos. Láalaj 21 ti’ u wi’inalil febreroe’ tuláakal nojlu’umo’obe’ ku k’iimbesiko’ob U Noj K’iinil Yáaxt’aan tumen bey a’ala’anik tumen le UNESCOo’. Ba’ale’ ma’ k’éexeki’, u polisil iraníe’ ku yokolo’ob ich le bajun máako’obo’ yéetel ku chukiko’ob wajaytúuli’.
Tu yóok’olal u noticiasil u noojolil ti’ Azerbaijane’, u líik’sikuba’ob uti’al le 21 ti’ u wi’inalil febreroo’ jach ku seen ke’etel tu yéetel le ba’ax j-úuch le ja’ab máano’. Te’ela’ u milesil volantes jt’o’ox ich le nojkaajo’ob jach importantes ti’ Azerbaijano’. U capitalil Tabriz u líik’smajubaj yéetel u súutukil u ye’esik u chi’ichnakilo’obe’ ts’o’ok u k’uchul.
The UNESCO courier ku ya’alik:
«U t’aanil Ainue’ jump’éel úuchben t’aan, ku t’a’anal tu xamanil Japón, táan u p’áatal mix máak t’anik tu yóok’olal bix u meyajtik u políticail u noj jala’achilo’. Tu ts’o’okbal siglo XXe’ le ba’ax ku yúuchula’ jk’e’exij. Kex mix jeets’el ba’ax ku taal u k’iin ti’ u t’aanil Ainuo’, tumen ma’atech u yúuchul ka’ansaj tu yéetel, ich le escuelaso’, u jaajile’ ts’o’ok u bin u yantal u yóolil u beeta’al bejla’e’.»
Side’ ku ts’íib ti’ Pickled Politics:
«U Noj K’iinil Yáaxt’aane’ k’a’abet u k’iimbesa’al tu nojlu’umil Zambia. Le nojlu’umila’ ts’o’ok u beetik meyajilo’ob tu yóok’olal u yantal yéetel u jéets’el bix u meyajtik u políticas ich ya’ab ja’abo’ob. Ba’ale’ je’elbix ucha’anil ti’ uláak’ kaajo’obe’, ku cha’iko’ob u chéen máane’ lela’ je’el u taasik talamil ti’obe’ ichil tuláakal ba’ax ts’o’ok u bin u yilik u yantal ti’obe’, jeets’el yanik jejeláas t’aano’ob yéetel uláak’ t’aan ku bin u yantalo’obi’, lelo’oba’ tak úuchile’ suuk u ya’alik ti’ob «patria» ti’ le lu’uma’«
Táan wáaj u p’áatal mix máak t’anik a yáaxt’aan
«Naats’ ti’ 27% ti’ u t’aanilo’ob yóok’olkaabe’ (óol 6000 t’aano’ob) táan u p’áatal mix máak t’anik. U Fundaciónil uti’al le T’aano’ob Ku Bin u Sa’atalo’ ich íinglese’ ku k’aaba’tik [Foundation for Endagered Languages] ku ya’alike’ 83% ti’ le t’aanilo’ob yaan wey yóok’olkaaba’ láaj ti’ yano’ob ti’ jump’éel nojlu’ume’, lela’ ku maas séebkuunsik u ch’éenel u t’a’an tu yóok’olal bix u meyajtik u políticaso’ob.»
Abhinaba Basu ti’ Geek Gyan ku ya'alike':
«Ya’ab máaxo’ob liik’ilo’ob ich u t’aanil íinglese’ ku bin u tu’ubul ti’ob u k’a’ana’anil u yáaxt’aan tumen jach nojba’al tu táan u maasil. Ku tukultiko’obe’ jach t’a’aj. Ba’ale’, láalaj ja’abe’ ku sa’atal ya’ab t’aano’ob, u ts’ook jump’éele’ leti’ le Eyak, jsa’at walajki’il jump’éel wi’inalila’ úuch u kíimil Marie Smith Jones, u ts’ook juntúul máax liik’il ich u t’aanil Eyak.
Kin tukultike’ wa mixba’al kak beetik uti’al k ilik k kanáantik k yáaxt’aane’, jujump’íitil ku bin u p’áatal mixmáak ku t’anik. Jump’éel ba’al ku yila’al jach ku yáantaj uti’al u kanáanta’al jump’éel t’aane’ leti’ u yila’al ka chíikpajak ya’ab ich le jejeláas túumben ba’alo’obo’.”
U meyajta’al ICT uti’al u kanáanta’al yáaxt’aan:
U ch’a’ik le kajnáalo’ob u meyajt le medioso’ jump’éel noj nu’ukulil ku yáantaj uti’al u táakmuk’tik u t’aan. Ku ya’alik Technorati maanal ti’ 100 u millonesil blogs yaan. Jump’éel reporte del año pasado tu chíikbesaje’ naats’ ti’ 37% ti’ le blogso’ ts’íibta’an ich japonés, tu paache’ ti’ yaan u blogsil inglés (36%), ti’ chinoe’ (8%), ti’ españole’ (3%), ti’ italianoe’ (3%), ti’ portuguése’ (2%), ti’ francése’ (2%) ichil uláak’o’ob. Yaan xan uláak’ u múuch’il ti’ t’aano’ob ku bin u ch’a’ik u muuk’o’ob uti’al u chíikbesikuba’ob.
Yaan kúuchilo’ob ti’ ITC je’elbix Bisharat ku chíikbesik le xaak’alilo’, kananil yéetel u táakbesik ich u redil africanas t’aano’ob uti’al u meenta’al software yéetel ba’axo’ob ku bisik jump’éel web.
Global Voices Onlinee’ leti’ xane’ ku yáantaj yéetel ku táakmuk’tik u jejeláasil t’aano’ob. Lingua project ku k’exts’íibtik le ba’axo’ob yaan ich u página principalo’ ts’íibta’an ich inglés’ ka k’e’exek xan ich doce lenguas. Yéetel túun le meyajila’ kexi’ uláak’ medios xan ka u táakbesuba’ob áantaj uti’al ka k’ujsa’ak le informacióno’ ti’ le ku ya’ala’al lectores globaleso’.






