K’ajóolt Moon, xka’ansaj tu ts’áajubáaj tuukul jela’an ti’ u lu’umil Myanmar

Moon

Imagen: Exile Hub, socio de contenido de Global Voices. Utilizada con autorización.

Moon juntúul xka’ansaj tu káajsaj u xíimbaltik u bejil u profesión tu ja’abil 2014, tu distritoil Kawkarate, tu petlu’umil Karen.

Desde u yáax k’iinil u meyaje’, jach tu chíikbesajubáaj jela’an ti’ uláak’o’obo’. Ma’ chéen ku k’amik u beetik ba’alo’ob tumen ku ya’ala’al ti’ unaj u beetiki’, wa u beetik “tumen bey suukil u beeta’alo’”. Yóok’olal bix u jóok’ol táanil, Yóok’olal bix u tuukul yéetel u jach ts’áak u yóole’, séeb chíikpajik leti'e’ jela'an ti’ uláak'o'obo’. Tu ja’abilil 2018e’, chéen kamp’éel ja’ab káajak u xokik u carrerae’, Moone’ tu náajaltaj u beetikubáaj u directorail ti’ u najil xook secundaria tu kaajil tu’ux síiji’.

Xooke’ u bejil uti'al jáalk’abil, ma’ uti'al controli’.

Desde tu káajbalil u meyaje’, Moone’ ma’ tu yóotaj u k’abéetkuns ka’ansaj uti'al u beeta’al u yu’uba’al t’aan máaki’. Tu lu’umil Myanmare’, u ts’aaj xooke’ jach péeka’an, yaan k’áatchi’obi’, kéet-tsikbalo’ob yéetel che’ejo’ob, ichil u jach péeka’anil u ts’áak xooke’, Yóok’olale’ ya’ab u téenele’ yaanchaj xwo’okinil yéetel u jo’olpóopilo’ob Educación. Mantats’ ku k’a’ajsa’al ti’e’, u xoknáalo’obe’ K'a'abet “u kaniko’ob u yu’ubo’ob t’aan”. Ba’ale’ uti'al Moone’, ka’ansaje’ uti’al u yajsik u na’at paalal, ma’ uti’al u beeta’al ba’alo’ob jets’a’antako’ob K'a'abet u beeta’ali’.

“K'a'abet u chíimpolta’al tuláakal ba’ax ku ya’ala’al yéetel u yu’uba’al t’aan”, le xka’ansajo’ jach ku k’a’ajsik bix u tuukulil le sistemao’. “Tak le religiono’ ma’ ma’alob bix u ka’ansa’ali’. Ku je’ets’el chéen juntakáalili’ bix le budismoo’, kex te’ Myanmaro’ yaan ya’ab u jeel religiono’obi’”.

Ku tukultik Moone’, u meyaj le ka’ansajilo’, u yajsik tuukul yéetel na’at. Ku tsolike’ “le yáax ba’ax K'a'abet u beeta’alo’, jump’éel k’eexil, le je’ela’ leeti’ le ka’ansajo’ob unaj u beetiko’obo’, ma’ mejen paalalo’obi’. U ka’ansajilo’ob Myanmare’, jach u yoksaj-óoltmajo’ob le formato militaro’”. Tu’ux k’aalal tuukul Yóok’olal bix u yúuchul ka’ansajile’, Moone’ ku yilik jáalk’abil, “Le xooko’ K'a'abet u píitmáansik le áanalte’obo’ uti'al u wíinikúunsik máak, yéetel ka yanak u tuukulil u k’áatchi’ita’al ba’alo’ob”.

Béeta’ab u jóok’ol tu kaajal

Ka úuch le golpe ti’ Estado te’ Myanmar ti’ 2021e’, ma’ jpáata’ab ka u mak u chi’ Moon yéetel u ye’esik tuláakal tu’ux le ba’ax ku ba’ate’iltiko’. Tu k’axaj jump’éel chak nook’ tu uniforme, tu jo’olíintaj protestas, yéetel tu séeblakil tu ye’esubáaj bey juntúul máax jo’olíintik le Movimiento de Desobediencia Civil ti’ u kaajale’. U lik’a’anil u yóol uti'al u beetik ba’alo’obe’, tu beetaj u yaantal talamilo’ob ti’ u kuxtal. Le militareso’obo’ tu t’i’itbeso’ob u yoochel uti'al ka béeychajak u chu’ukul k’albil. Tak tu beetaj u yaantal talamil ichil bix u biskubáaj yéetel u ba’atsilo’ob. U yuum, juntúul soldado u retirarmubáaj, jach tu yaayajóoltaj u yéeyik u túuxtik náachij yóok’olal u kanáantik.

Moon jbin kajtal tak Lay Kay Kaw, jump’éel kaaj p’aatal tu noojol lak’inil Myanmar; tu p’ataj u xoknáalo’ob, u naay yéetel u kuxtal táan u beetik ka’achilo’. Ka jóok’sa’abe’, tu kuxtataj ya’ab talamilo’ob. Ti’ le najil xooko’ob yaan ti’ u láak’ junts’éel ti’ le frontera tu’ux ku xook le máaxo’ob ku taalo’ob táanxel lu’umilo’obo’, tu máansaj explotación, jach ma’ ya’ab le ku náajaltiko’, más mina’an kéet le ku náajaltik juntúul jmeyaj ichil jump’éel semana’e’. Ba’ale’, ku k’a’ajsik u yu’ubikubáaj uts, tumen yaanchaj jaanal u jaantej, jump’éel kúuchil uti'al u yaantal, le más ku beetik u yu’ubikubáaj jach utse’, beychaj u séeguer u ka’ansaj.

Túumben u juum t’aano’ob, jump’éel túumben paakatil.

“Juntúul máake’, mixbik’in u ts’o’okol u kaambal, Yóok’olale’ tin tukultaje’, K'a'abet in meyaj mantats’ uti'al in mantenerkinbáaj actualizadáaj”, leeti’ ku tsikbaltik Moon. Le tuukula’ tu beetaj u táakpajal ti’ le programa Exile Hub ich tailandés, ti’ Mai Sot.
Te’ tu k’ajóoltaj túumben ba’alo’ob u tia’al u ya’alik le ba’ax ku tukultike’: podcast yéetel tsikbalo’ob ti’ k’ajláayilo’ob yéetel documentales. Tu beetaj jump’éel episodio ti’ Voces Resilientes tu’ux tu ts’áaj k’ajóoltbil u tsikbalil u kuxtal juntúul xi’ipal LGBTQ+ jóosa’ab tu kaajal. Ka ts’o’oke’ ka tu cocreartaj u episodioil ti’ le documental “La libertad de la religión y la fe» yéetel u jeel profesionales ti’ le medios, jóosa’abo’ob xan tu kaajalo’ob.

“Bey ka’ansaje’, mantats’ tin tsikbaltaj tsikbalo’ob ti’ in xoknáalo’ob, beora’e’ u béeytal in k’a’abetkúunsik u arteil le narración uti'al in k’uchul ti’ le kaajo’, más ti’ le máaxo’ob tu máansajo’ob talamilo’ob bey tene’”, ku tukultik Moon.

Ku comparartikubáaj yéetel bix antes u jóosa’al tu kaajale’, Moon ku ya’alike’, bejla’e’ bey juntúul máak más mu’uk’an u yóol, más práctica yéetel bey máax ku paakat uti'al tu paachil k’iin. Le k’iino’ob yaan talamil ti’e’, ku k’a’ajsiktuba’e’: “chéen bejla’ talame’, sáamale’ sama’ u béeytal u k’éexele’”. Tu kanaj u k’am chi’ichnakil bey ja’alili’ ba’al u yoojel yaan u bin u k’e’ek’e’exikuba’e’, yéetel u nojba’alkúunsik le súutukilo’ob de ki’imak óolal u tia’al u yu’ubik táan u kuxtal.

Imagen: Exile Hub, socio de contenido de Global Voices. Utilizada con autorización.

Imagen: Exile Hub, socio de contenido de Global Voices. Utilizada con autorización.

Jump’éel náay ku póots’máansik le najil xooko’obo’

U náay Moone’, jump’éel ba’al ma’ talami’, ba’ale’ jump’éel noj ba’al. Jach ku ts’i’ibóoltik u je’ik jump’éel librería café; jump’éel kúuchil tu’ux u béeytal u bin tuláakal máak uti'al u tséentik u wíinkilal yéetel u yóole’. Ichil táan u che’eje’, ku ya’alik: “Ken in t’an in na’e’, mantats’ kin k’a’ajsik ti’, ma’ u konik le chan lu’um yaanto’ono’. Jump’éel k’iine’, yaan in suut yéetel yaan in beetik in librería café te’elo’”.

Ichil le k’iino’oba’, Moon láayli’ táan u ka’ansaj bey u tukultike’, le ba’ax mixbik’in u cha’ik le sistema educativo’o’. Ichil u juum u t’aan, u resiliencia yéetel ma’ tu yóotik u “ka’ansaj bey soldadose’”, ku ye’esik jump’éel lección jela’an: u yaantal tuláakal u yóolil u tuukul jela'an yéetel u páatik, kex jóosa’ab tu kaajale’, juntúul xka'ansaje’ je'el u líik'sik u yóol uláak’ máako'ob uti'al u tukulto’obe’ u béeytal u yaantal jump'éel k'eexile’.

 

Inicia la conversación

Autores, por favor Conectarse »

Guías

  • Todos los comentarios son moderados. No envíes tu comentario más de una vez o puede ser identificado como spam.
  • Por favor, trata a los demás con respeto. No se aprobarán los comentarios que contengan ofensas, groserías y ataque personales.